Wetenschappelijk bewijs voor familie opstellingen en systemisch werk

Eindelijk gedegen onderzoek naar effectiviteit

Als systemisch coach word ik regelmatig gevraagd: "Werkt dit eigenlijk echt?" Een terechte vraag. Lange tijd was er weinig wetenschappelijk onderzoek naar familie-opstellingen, ondanks het feit dat deze methodiek wereldwijd door duizenden therapeuten wordt toegepast.

Dat is nu veranderd. Een grootschalig onderzoek uit 2022, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Psychiatria Danubina, levert eindelijk het bewijs waar zowel therapeuten als cliënten naar op zoek waren.

Wat werd er onderzocht?

Het onderzoek volgde 102 deelnemers uit de algemene bevolking die deelnamen aan een tweedaagse familie-opstellingen workshop. Deze mensen waren niet zwaar psychiatrisch, maar hadden wel hulpvragen rondom relationele problemen, stress, angst of andere psychologische klachten – vergelijkbaar met de meeste mensen die mijn praktijk bezoeken.

De onderzoekers maten een breed scala aan uitkomsten:

• Algemene psychopathologie (depressie, angst, obsessief-compulsieve klachten)
• Kwaliteit van interpersoonlijke relaties
• Zingeving en welzijn
• Lichamelijke klachten
• Mogelijke bijwerkingen

Belangrijk: dit was een natuurlijke setting, geen laboratoriumsituatie. Drie ervaren therapeuten voerden de opstellingen uit, precies zoals dat in de dagelijkse praktijk gebeurt.

De resultaten: significant en blijvend

Na 1 maand

De resultaten waren indrukwekkend. Van de 17 gemeten uitkomsten verbeterden er 14 significant:

Grote effecten (sterkste verbeteringen):

• Angst
• Algemene psychopathologie
• Paranoïde gedachten

Gemiddelde effecten:

• Depressie
• Obsessieve en compulsieve klachten
• Interpersoonlijke gevoeligheid
• Vijandigheid
• Kwaliteit van interpersoonlijke relaties
• Lichamelijke klachten

Kleine maar relevante effecten:

• Algemeen welzijn
• Zingeving

Na 6 maanden

Cruciaal voor de geloofwaardigheid: bleven deze effecten behouden? Het antwoord is ja. Na zes maanden waren de verbeteringen nog steeds significant aanwezig. Dit betekent dat familie-opstellingen geen 'quick fix' zijn die na korte tijd uitwerken, maar duurzame veranderingen teweegbrengen.

Klinische betekenis: hoeveel mensen hebben er echt baat bij?

Statistisch significante resultaten zijn één ding, maar wat betekent dit voor individuele mensen? De onderzoekers keken ook naar betrouwbare verbetering per persoon:

• 53% van de deelnemers toonde betrouwbare verbetering in algemene psychopathologie
• Ongeveer 50% rapporteerde een significante verbetering in de kwaliteit van hun interpersoonlijke relaties
• 25-30% verbeterde betrouwbaar op specifieke klachten als depressie en angst

Deze cijfers zijn vergelijkbaar met - of zelfs beter dan - wat wordt bereikt met cognitieve gedragstherapie, terwijl het om een veel kortere interventie gaat (twee dagen versus gemiddeld zes sessies).

Veiligheid: zijn er risico's?

Een belangrijk aspect van het onderzoek was het actief monitoren van mogelijke bijwerkingen. Want laten we eerlijk zijn: familie-opstellingen kunnen intense emoties losmaken.

De bevindingen:

• 6-8% van de deelnemers rapporteerde betrouwbare verslechtering op sommige metingen
• 11-16% meldde milde negatieve ervaringen (verwarring, toegenomen spanning in relaties, tijdelijke toename van emotionele klachten)

Deze percentages zijn vergelijkbaar met andere vormen van psychotherapie. Elk therapeutisch proces kan tijdelijk discomfort veroorzaken - dat is vaak inherent aan groei en verandering.

Wat betekent dit voor jou?

Als je overweegt om met systemisch werk of familie-opstellingen aan de slag te gaan, kunnen deze resultaten houvast bieden:

Bewezen effectief voor:

• Relationele problemen - verbetering van de kwaliteit van je relaties met familie, partner, kinderen
• Psychologische klachten - vermindering van angst, depressie, stress
• Vastgelopen patronen - doorbreken van herhalende dynamieken

Praktische voordelen:

• Tijdefficiënt - Significante resultaten in een korte interventie
• Duurzaam - Effecten blijven maanden na de sessie behouden
• Kosteneffectief - Vergelijkbaar met 2-3 individuele therapiesessies

Wanneer voorzichtig te zijn:

Familie-opstellingen zijn krachtig, maar niet geschikt voor iedereen. Bij ernstige psychiatrische problematiek, acute crises of trauma's is nazorg belangrijk. Daarom werk ik alleen met mensen die emotioneel stabiel genoeg zijn om het proces aan te kunnen, of integreer ik opstellingen in een breder begeleidingstraject.

De wetenschappelijke context

Dit onderzoek is het tweede grootste ooit uitgevoerd naar familie-opstellingen en het eerste buiten Duitsland (waar de methodiek is ontwikkeld). Het sluit aan bij eerdere studies die al effectiviteit aantoonden, maar voegt cruciale elementen toe:

• Langere follow-up periode (6 maanden)
• Actieve monitoring van bijwerkingen
• Onderzoek naar therapeuteffecten (blijkt geen rol te spelen)

De onderzoekers concluderen: "De bevindingen wijzen op de veiligheid en effectiviteit van familie-opstellingen in het verminderen van een verscheidenheid aan psychopathologische symptomen. Deze effectiviteit is bijzonder opmerkelijk gezien de korte duur en kosteneffectiviteit van de interventie."

Beperkingen en nuance

Wetenschappelijke eerlijkheid vraagt om ook de beperkingen te benoemen:

• Dit was geen gecontroleerde studie met een controlegroep
• De uitval was relatief hoog (44% voltooide niet alle metingen)
• Het ging om mensen met milde tot matige klachten, niet om ernstige psychiatrische aandoeningen
• Voornamelijk vrouwen (83%) namen deel

Desondanks: het patroon van verbetering (vooral tussen baseline en 1 maand, daarna stabiel) suggereert sterk dat de interventie zelf het verschil maakt, niet externe factoren of natuurlijk herstel.

Mijn reflectie als praktijkhouder

Als Prosci-gecertificeerd change management professional en systemisch coach herken ik deze resultaten volledig in mijn praktijk. Wat me het meest raakt, is de snelheid waarmee mensen doorbraken ervaren - vaak in één sessie.

Systemisch werk gaat niet over eindeloos praten over problemen. Het gaat over zien wat er werkelijk speelt in je systeem, en vanuit dat inzicht nieuwe keuzes kunnen maken. Dat is krachtig, soms confronterend, maar zoals dit onderzoek bevestigt: effectief en veilig wanneer goed begeleid.

Klaar voor de volgende stap?

Wil je zelf ervaren wat systemisch werk en familie-opstellingen voor jou kunnen betekenen? Of heb je nog vragen over de methodiek?

Neem contact op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek, of schrijf je in voor de wachtlijst voor deelname aan een opstelling.

Zakelijke mogelijkheden verkennen? Plan een gratis verkenning in.

Bron: Psychiatria Danubina, 2022; Vol. 34, No. 3

Zij gingen je voor